Mala Dengbêjan a Amedê,03 Tebax,2007 | Çand û Huner

AMED,Kurdistan -- Ev 8 meh in li Amedê mala dengbêjan ava bûye û dengbêj li vir tên ba hev û stranên xwe bi dorê ji hev re dibêjin. Dema mirov diçe mala dengbêjan mirov bi stranên dengbêjan ber bi çanda dîrokê ve dike rêwî. Dengbêj ji ve projeyê gelek kêfxweş bûne û li vir wek dîvana axayên berê û wek odeyên gundan dibînin.

Yek ji rêveberê projeya Mala Dengbêjan Mustafa Gazî, diyar kir ku dema projeya wan 10 meh bûn û 8 meh çûn 2 meh mabûn, di destpêka projeyê de ev tişt nav di nava projêye de hebûn; li Stenbol, Behra Reş û Amedê konser bên lidarxistin, CD û Anatolojiya dengbêjan bê derxistin. Gazî, diyar kir ku di nav wê CD’iyê de dengbêj Feleknas, Usîvê Farî, Eliyê Qerejdaxî, Ebdurrehîmê Pîrikê û Seyîtxanê Boyaxçî cih digire. Gazî anî ziman ku dê heta çend rojan CD’iyek dengbêjan derkeve piyase yê û 5 hezar CD bên çapkirin û CD’iya dengbêjan dê bêpere bê belavkirin. Gazî, bi bîr xist ku konsera ya dengbêjan ya Behra Reş ji ber çanda lînc û van demên dawî ji bo nêzîkbûna kurdan hate betalkirin. Lê konserên li Amed û Stenbolê dê bê lidarxistin.

DENBÊJÎ Û STRANBÊJÎ

Rêveberê projeya Mala Dengbêjan Mustafa Gazî bi lêv kir ku di nav Anatolojiya Dengbêjan de, dê 80-90 dengbêj cih bigirin û piraniya van dengbêjan niha hê dijîn. Ji bo çêkirina Antolojiya dengbêjan gelek lêkolîn kirine û çûne bajarên van dengbêjan. Gazî, da zanîn ku ji bo jiyana gelek dengbêjan agahî hindik in û kes zêde ne xwedî agahî ne û axaftina xwe wiha dirêj kir: "Gelek dengbêj hene der heqê wan de kesek zêde ne xwedî agahî ne, ji ber vê yekê ew kesana dema di nav antolojiyê de cih digirin kurtasî behsa van tê kirin. Mînak Denbêj Reso mamosteyê Şakiro ye lê der heqê Reso de kes ne xwedî agahî û wêneyên Reso nîn e." Gazî, destnîşan kir ku dengbêjî û stranbêjî li hev cuda ne û wiha got: "Çend pîvanên dengbêjiyê hene yek ji van enstrûman nayê bikaranîn, stranên denbêjiyê li ser bûyer û çîrokekê derketine wek destanekê ye, destpêk û dawîbûna çîrokê heye. Lê di stranbêjiyê de têne beşek bûyerekê an jî tiştekî kurtasî heye. Yanî em bêjin li ser dayik an jî evîna kesekî ye ji bo van dibêjin kilamên sivik. Bilî van tiştan mînaka Şivan Perwer bidim stranên dengbêjiyê dibêje lê stranbêj e. Ayşe Şan wek dengbêj tê nasîn lê stranbêj e, Karapêtê Xaço her çiqas di kilamên xwe de enstruman jî kar anî be dengbêj e ew kar anîna enstruman jî girêdayî çanda muzîka Sovyetan e."

BILBILÊ AMEDÊ

Seyîtxanê Boyaxçî (75) wek bilbilê diyarbekirê tê nasîn. Dema Boyaxçî piranî li vir derbas dibe. Dengbêj Boyaxçî der heqê dengbêjiyê de ramanên xwe wiha anî ziman: "Dengbêjî çand, zimanê dayik û dîroka me ye. Em bi saya dengbêjiyê li ser piyan sekinî ne. Em derd kul û êşên xwe bi dengbêjiyê ve tînin ziman." Dengbêjî, berê di odeyên gund û dîwana axayan de dihate gotin. Demên berê li odeyên gundan dengbêjan stran digotin." Boyaxçî diyar kir ku di demên berê de birayê wî Elî dengbêjiya Zulkuf Axayê Reşît kiriye. Boyaxçî ji bo dengbêjiya birayê xwe wiha axivî: "Di demên berê de radyo, pîkap, televîzyon tunebûn, tenê kerebafun (gramafon) hebû û dema birayê min li ber kerebafunê digot kerebafun li ber dengê birayê min îstop dikir."

ÇAVKANIYA DENGBÊJAN

Mihemed Sidiqê Farqînî (42) di 8 saliya xwe de û heta îro stranan dibêje û dengbêjiyê dike. Hem stranên dewatan hem yên şer û hem jî yên dila dibêje. Ji bo herêma Serhed û dengbêjên Serhêdê dibêje Serhed çavkaniya dengbejiyê ye. Sedemê xweşbûna dengên dengbêjen Serhedê girêdayî ava Serhêdê ya cemidî û hewaya Serhedê ya xweş nîşan dide. Di nav dengbêjên Serhedê de jî herî zedê Şakiro û Hiseynê Mûşê diecibîne. Sidiqê Farqînî, got ku berê dengbêj biçûna ku derê jê re pir hurmet dihat nîşandan û biçûna kîjan gundî hemû gundî li dora wî dengbêjî kom dibûn. Dengbêj Farqînî, bilêv kir ku di dengbêjiya wî de alîkariya dayika wî gelek gihîştiye wî û axaftina xwe wiha dirêj kir: "Min gelek stran ji dayika xwe girt. Di demên berê de, dema zilam diçûn şer û nedihatin dayikan li ser kur, zilam û birayên xwe distirandin û gelek stran wisa derketine holê. Lê jin di nava civakê de stranên xwe nedigotin tenê li malê digotin û zarokên van dayikan eger eleqeya van bi dengbêjiyê re hebûya van stranan hîn dibûn. Dayika min jî dengbêj bû. Dayikan min li gelek cihan stran digot dema bavê min dayika min xwestiyê şertê dayika min yek jî ew e ku bila dengbêjiya dayika min asteng neke û dayika min li her derê stran digot."

Dengbêj Mihemed Şexaniyê Hazroyê (44) hem karê fayansa li înşeatê dike û hem jî di demên xwe yên vala de tê li Mala Dengbêjan stranan dibêje. Dengbêj Mihemed anî ziman ku ji dengbêjan û dengbêjiyê gelek hez dike dibêje eger ez bibîhizim dengbêjek hatiye li vir çi dibe bila bibe ew tê li wî dengbêjî dibînim. Dengbêj Mihemed ji ber ku di van demên dawî de ji bo dengbêjiyê eleqe nayê nîşandan bi gazinc e û wiha got: "Divê li dengbêjiyê xwedî bê derketin û zarokan xwe hînî dengbêjiyê bikin. Dengbêjî barekî pir giran e. Çav, gotin, awaz û mêjî bi hev re tên bikaranîn."

Dengbêj Yemlîxanê Pîrikê jî got ku berê dema dengbêj dihatin cem hev û stran digotin. Yemlîxanê Pîrikê, diyar kir ew di bin bandora ‘dayê dayê’ de maye û wisa dest bi dengbêjiyê kiriye. Yemlîxanê Pîrikê di ciwaniya xwe de strana ‘Mala Usivê Seydo’ dibêje, gelek tê ecibandin û piştî wê her tim dengbêjiyê dike.
(Dîha-ÇETÎN ALTÛN)

Binivsîne | Biçe Jor

Hemû Naveroka Beşa Çand û Huner

irêdan

Dezgehî: hkmg.net | Hawar Kurdistan Media Group | Agahîyên Giştî | Rêvebirî | Reklam Dayîn

Web Development by HKMG.Hawar Kurdistan Soft Ser Navê HKMG Xwedî û Damêzrêner Serhad B.RÊNAS

Weşaneke